Projekt stanowi refleksję nad sytuacją Jeziora Powidzkiego – najczystszego jeziora w Polsce, sąsiadującego z wojskowym lotniskiem, przy którym powstaje największa baza wojsk amerykańskich w kraju, nadająca temu obszarowi status strategicznego celu w przypadku konfliktu zbrojnego. Kolejna, sopocka odsłona projektu Karola Szymkowiaka koncentruje się na uniwersalnym wymiarze tej historii, mogącej stanowić reprezentację wyzwań współczesnej Europy: terytoriów, które – choć wydawały się ostatecznie ukształtowane – wciąż podlegają dynamicznym przemianom pod wpływem globalnych kryzysów: militarnych, politycznych i klimatycznych.
Punktem wyjścia do realizacji projektu była wieloletnia obserwacja dynamicznych zmian wokół Jeziora Powidzkiego – miejsca, z którym artystę łączą głębokie więzi emocjonalne i biograficzne. To tam spędził swoje pierwsze oraz niemal wszystkie kolejne wakacje, traktując to miejsce przez lata jako bezpieczną przystań.
Tymczasem już w 1953 roku Sowieci wybudowali w Powidzu największe, istniejące do dziś, wojskowe lotnisko w Polsce. Od tego momentu obszar ten – zapewne bezpowrotnie – został ściśle związany z działalnością militarną. Wówczas jego funkcja uległa pierwszemu przedefiniowaniu. Jezioro i jego okolice przekształciły się w „punkt na mapie” – potencjalny cel ataku nuklearnego amerykańskiego lotnictwa z czasów tzw. zimnej wojny – uwzględniony w dokumencie Studium wymagań broni nuklearnej Strategicznego Dowództwa Lotniczego na rok 1959 pod numerem 0169-8629 5223-01750.
Obecnie na terenie lotniska funkcjonuje 33 Powidzka Baza Lotnictwa Transportowego, będąca miejscem stacjonowania m.in. dużych samolotów transportowych C-130 Hercules. W bazie stacjonuje również co najmniej tysiąc żołnierzy amerykańskich. W 2023 roku w jej sąsiedztwie otwarto nowy kompleks logistyczno-sprzętowy LTESM-C, służący długoterminowemu magazynowaniu i naprawie sprzętu US Army. Realizacja rozbudowy bazy wiązała się już z wycięciem około 100 hektarów lasów, w tym fragmentów położonych na terenie obszaru Natura 2000 oraz Powidzkiego Parku Krajobrazowego.
Transformacja tego miejsca odzwierciedla napięcia współczesnej Europy: przyroda ustępuje miejsca geopolityce, lokalność — globalnym interesom, a spokój — mobilizacji. W momencie rozpoczęcia pracy nad projektem wojna na Ukrainie jeszcze nie wybuchła. Jej wybuch w 2022 roku skłonił artystę do ponownego przemyślenia znaczenia tych militarnych inwestycji. W nowym kontekście zbrojenie przestało być jedynie ingerencją w środowisko naturalne — stało się również symbolem czasów, w których Europa ponownie funkcjonuje w cieniu potencjalnego szerokiego konfliktu. Jednocześnie nieprzewidywalne działania administracji Donalda Trumpa pogłębiają niepewność co do trwałości i przyszłości tego typu struktur wojskowych.
W cieniu rozbudowy bazy wojskowej toczy się walka o przyszłość samego Jeziora Powidzkiego. Postępująca susza, będąca skutkiem zmian klimatycznych, oraz działalność pobliskich kopalni odkrywkowych wpływają na znaczne obniżenie poziomu wody w jeziorze. Problem ten nie wydaje się mieć tak wysokiego priorytetu dla władz Polski jak rozbudowa bazy. Potrzeba zbrojenia państwa staje się w ten sposób kolejną wymówką dla niedostatecznego zaangażowania w ochronę środowiska.

Wystawa otwarta:
Wtorek-Sobota: 15:00-19:00
Niedziela: 14:00-18:00